Skjótum ekki sendiboðann

Greinin birtist fyrst á visir.is þann 16.1.2018

Þegar Íslendingar í útlöndum eru spurðir hvers þeir sakna eða meta mest er vatnið oftast nefnt. Og einmitt núna er víst rétti tíminn fyrir okkur öll að vakna af værum blundi þeirrar sannfæringar að hreina loftið og hreina vatnið séu sjálfgefin og endalaust til af hvoru tveggja.

Bæði umræðan um loftgæði eftir áramót og nú um mengun vatns hafa klárlega sýnt að svo er ekki. Og ábyrgð stjórnmálamanna sem og okkar allra er mikil og við megum engan tíma missa. Stjórnmálamenn bera ábyrgð á því að setja rammann sem verndar umhverfið og bæta kerfin tengd því. En ein af aðalstoðum þess að standa vörð um almannahag og gæði lofts og vatns er virkt heilbrigðiseftirlit. Eftirlit er aldrei þakklátt starf – ef allt er í góðu lagi finnst öllum slíkt apparat meira og minna óþarfi, eftirlit sem fyrirtækin þurfa að borga fyrir eða setur starfsemi þeirra verulegar hömlur er ekki hagvæmt fyrir efnahag viðkomandi. Eftirlit sem setur skemmtanalífinu eða viðburðum, sem allir hlakka til, mörk vegna hávaðamengunar er ekki alltaf vinsælt. Og með eftirliti sem þarf að framfylgja ströngum gildandi reglugerðum eins og hundaeftirliti finnst mörgum beinlinis vegið að besta vini sínum.

En við höfum séð, ekki síst á allra síðustu dögum, að eftirlitið sem gætir ýtrustu varúðar í þágu íbúa. Það kann að vera óvinsælt en er samt ómissandi með því að vakta, tilkynna frávik skv. gildandi mælikvörðum og gefa út leiðbeiningar ef ástæða er til.

Sjálfstætt eftirlit er öflugt eftirlit

Mikið hefur einnig verið rætt um ábyrgð stjórnmálamanna í einstökum tilfellum bæði núna og síðastliðið sumar. Og við höfum svo sannarlega brugðist við með því að stytta boðleiðir og auka samstarf við t.d. Veitur. Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur er rekstrarlega tengt Reykjavíkurborg en faglega algjörlega sjálfstætt. Það verður kannski hvergi skýrara en þegar maður gerir sér grein fyrir að Heilbrigðiseftirlitið þarf að fylgjast með öllum stofnunum borgarinnar eins og skólum og leikskólum. Og þarf að geta gripið til íþyngjandi ráðstafana ef þess þarf.

Það er mjög mikilvægt að stjórnmálamenn fylgist með eftirlitinu og taki t.d. þátt í umræðunni  um málaflokkinn. En pólítíkin MÁ á sama tíma ekki fara gegn faglegu mat eftirlits um frávik, mati á umhverfisáhrifum, tilkynningaskyldu og ráðstöfunum. Og þó okkur öllum hafi brugðið við fréttirnar núna, þá vonandi eykst traust borgarbúa til þess að Heilbrigðiseftirlitið gæti ýtrustu varúðar. Og dregur ekkert undan þó óþægilegt kunni að vera. Við gerum það svo að neysluvatnið sem og loftið séu áfram það sem Íslendingar geta verið stoltir af.

Getum við nú ímyndað okkur að tveimur dögum fyrir kosningum gerðist eitthvað sem stofnaði heilsu borgarbúa í hættu? Ætti stjórnmálamenn að hafa vald og áhrif að stoppa eða þvinga fram tilkynningar? Og hvar værum við nú stödd ef Fjármálaeftirlitið hefði verið eins öflugt og sjálfstætt árið 2008 og Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur er árið 2018?